Ο ρόλος των ψηφιακών εργαλείων στην πολιτική επικοινωνία: δύναμη, επιρροή
και ευθύνη
Του Τρύφωνα Παχή*
Η πολιτική επικοινωνία έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια. Από τις τηλεοπτικές εμφανίσεις και τις αφίσες των προεκλογικών εκστρατειών, περάσαμε σε μια εποχή όπου η πληροφορία ταξιδεύει μέσα σε δευτερόλεπτα, τα κοινωνικά δίκτυα διαμορφώνουν αντιλήψεις και η εικόνα ενός πολιτικού προσώπου μπορεί να ενισχυθεί ή να καταρρεύσει μέσα σε λίγες ώρες. Στο επίκεντρο αυτής της αλλαγής βρίσκονται τα εργαλεία του διαδικτύου, τα οποία αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι κάθε πολιτικής στρατηγικής.
Τα ψηφιακά μέσα δίνουν τη δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας με τους πολίτες.
Μέσα από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ιστοσελίδες, newsletters, podcasts και διαφημιστικές καμπάνιες, οι πολιτικοί οργανισμοί μπορούν να μεταφέρουν μηνύματα γρήγορα, στοχευμένα και με χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τα παραδοσιακά μέσα. Η αμεσότητα αυτή δημιουργεί μια νέα σχέση ανάμεσα στον πολιτικό και τον πολίτη, περισσότερο διαδραστική και προσωπική.
Παράλληλα, τα δεδομένα και τα ψηφιακά analytics επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση του κοινού. Μέσα από τη σωστή ανάλυση συμπεριφορών, ενδιαφερόντων και τάσεων, μια πολιτική καμπάνια μπορεί να προσαρμόσει το μήνυμά της, να εντοπίσει κρίσιμες ομάδες ψηφοφόρων και να παρέμβει την κατάλληλη στιγμή. Η πολιτική επικοινωνία δεν βασίζεται πλέον μόνο στο ένστικτο ή στη γενική εικόνα της κοινωνίας· βασίζεται και στη στρατηγική αξιοποίηση της πληροφορίας.
Ωστόσο, η δύναμη αυτή συνοδεύεται από τεράστια ευθύνη. Τα εργαλεία του διαδικτύου μπορούν να γίνουν εξαιρετικά επικίνδυνα όταν χρησιμοποιούνται χωρίς στρατηγική, χωρίς γνώση ή χωρίς ηθικά όρια. Ένα λανθασμένο μήνυμα, μια κακή χρονική στιγμή ή μια επιθετική ψηφιακή καμπάνια μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή κρίση αξιοπιστίας. Στον ψηφιακό κόσμο, τα λάθη δεν ξεχνιούνται εύκολα.
Αντίθετα, αναπαράγονται, σχολιάζονται και συχνά διογκώνονται.
Ιδιαίτερα στα social media, η ταχύτητα της πληροφορίας δημιουργεί ένα περιβάλλον έντονης πίεσης. Πολλές φορές, πολιτικά πρόσωπα ή οργανισμοί επιδιώκουν να απαντούν άμεσα σε κάθε γεγονός, χωρίς να υπάρχει σωστή αξιολόγηση της κατάστασης. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια πρόχειρη επικοινωνία, γεμάτη αντιφάσεις, υπερβολές ή λάθος τόνο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το διαδίκτυο μετατρέπεται από εργαλείο ενίσχυσης σε μηχανισμό φθοράς.
Εξίσου σημαντικό είναι και το ζήτημα της παραπληροφόρησης. Οι ψηφιακές πλατφόρμες επιτρέπουν τη μαζική διάδοση ψευδών ειδήσεων, αποσπασματικών πληροφοριών και κατασκευασμένων αφηγήσεων.
Όταν η πολιτική επικοινωνία βασίζεται στον φόβο, στην πόλωση ή στη χειραγώγηση, υπονομεύεται όχι μόνο η εικόνα ενός πολιτικού φορέα αλλά και η ίδια η δημοκρατική διαδικασία.
Η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει τη δημοκρατία μόνο όταν υπηρετεί τη διαφάνεια, την αλήθεια και τον ουσιαστικό διάλογο.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, δεν αρκεί η απλή χρήση των ψηφιακών εργαλείων.
Σημασία έχει η σωστή επιλογή των εργαλείων, η κατάλληλη χρονική στιγμή και κυρίως ο σωστός τρόπος αξιοποίησής τους. Μια επιτυχημένη πολιτική επικοινωνία απαιτεί στρατηγική σκέψη, κατανόηση του κοινού, συνέπεια μηνυμάτων και ικανότητα διαχείρισης κρίσεων. Δεν είναι όλα τα μέσα κατάλληλα για κάθε περίσταση, ούτε κάθε μήνυμα πρέπει να δημοσιεύεται άμεσα μόνο και μόνο επειδή υπάρχει η δυνατότητα.
Η υπερβολική έκθεση, η συνεχής παραγωγή περιεχομένου χωρίς ουσία και η προσπάθεια εντυπωσιασμού μπορούν να οδηγήσουν στο αντίθετο αποτέλεσμα: στην απώλεια εμπιστοσύνης. Οι πολίτες σήμερα είναι περισσότερο ενημερωμένοι και πιο απαιτητικοί απέναντι στην πολιτική επικοινωνία. Αναγνωρίζουν εύκολα την υπερβολή, την τεχνητή εικόνα και την επικοινωνία χωρίς αυθεντικότητα.
Στην πραγματικότητα, τα εργαλεία του διαδικτύου δεν είναι ούτε θετικά ούτε αρνητικά από μόνα τους. Η αξία τους εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται. Όταν αξιοποιούνται με επαγγελματισμό, στρατηγική και σεβασμό προς το κοινό, μπορούν να ενισχύσουν τη συμμετοχή των πολιτών, να φέρουν μεγαλύτερη διαφάνεια και να δημιουργήσουν ουσιαστικό διάλογο. Όταν όμως χρησιμοποιούνται επιπόλαια ή χειριστικά, μπορούν να προκαλέσουν κοινωνική ένταση, πολιτική απαξίωση και βαθιά κρίση εμπιστοσύνης.
Η σύγχρονη πολιτική επικοινωνία απαιτεί πλέον κάτι περισσότερο από μια καλή δημόσια εικόνα. Απαιτεί ψηφιακή ωριμότητα, στρατηγική σκέψη και υπευθυνότητα. Στον κόσμο του διαδικτύου, το σωστό εργαλείο, τη σωστή στιγμή και με τον σωστό τρόπο μπορεί να χτίσει αξιοπιστία και επιρροή. Το λάθος εργαλείο ή η λάθος χρήση του, όμως, μπορεί να καταστρέψει μέσα σε λίγα λεπτά ό,τι χτίστηκε επί χρόνια.
* Ο Τρύφωνας Παχής είναι πτυχιούχος Οικονομικών & Marketing του State University of New
York at Buffalo. Στο παρελθόν έχει διατελέσει Δημοτικός Σύμβουλος Πάτρας, Νομαρχιακός
Σύμβουλος Αχαΐας και αιρετό μέλος του Δ.Σ. του Επιμελητηρίου Αχαΐας επί σειρά ετών. Είναι
μέλος του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας, Αντιπρόεδρος της Λέσχης
Μικροεπιχειρηματικότητας Δυτικής Ελλάδας και ασχολείται επαγγελματικά με το digital
marketing.